แผนที่สังคม (Social Mapping) เป็นเครื่องมือที่สามารถจับต้องมองเห็น ใช้งานง่าย เพื่อสร้างการมีส่วนร่วม บันทึก และวิเคราะห์ข้อมูลที่บรรจุอยู่บนแผนที่ อันได้แก่ ขอบเขตของชุมชน โครงสร้างพื้นฐาน ถนนหนทาง จำนวนและที่่ตั้งของครัวเรือน สถานที่สำคัญ แหล่งทรัพยากรธรรมชาติ ความสัมพันธ์ภายในชุมชน การถ่ายเทองค์ความรู้หรือทรัพยากร และอื่นๆ อีกมากมาย
ไม่ยากที่จะวาดแผนที่ ไม่จำเป็นต้องมี Software หรือ GPS หรือ เครื่องมือวัดระยะแบบมาตรฐาน แค่มีกระดาษแผ่นโตๆ หรือลานกว้างๆ ในชุมชน ที่ทุกคนสามารถยืนนั่งล้อมวง ช่วยกันกันขีดๆ เขียนๆ เส้นสาย วาดรูปบ้าน ต้นไม้ สายน้ำ จนกลายมาเป็นภาพวาดของชุมชนของตัวเอง ก็เพียงพอ
ช่วงที่วาดกันอยู่ นักพัฒนาอาจช่วยสอบถามว่า "ขาด... ไปหรือเปล่า" "บ้านนี้มี.... ไหม อยู่ตรงไหน" "พี่จ๋า บ้านพี่อยู่ในแผนที่หรือยัง" ...ไม่เครียด ไม่มีถูกผิด รับรองกระบวนการนี้ฮา...
เมื่อวาดเสร็จแล้ว อย่าลืมชื่นชมผลงานความสำเร็จจากความร่วมไม้ร่วมมือของทุกคน จากนั้นชวนกันชม ชวนกันชี้สิ่งต่างๆ ที่เห็นบนแผนที่ และชวนกันคุยต่อว่า มีใคร อะไร อยู่ที่ไหน อยู่กันอย่างไร เกี่ยวข้องกันหรือไม่ อย่างไร
สิ่งที่ได้ระหว่างการวาดแผนที่ คือ การมีส่วนร่วมของคนในชุมชน จะเห็นว่า แม้แต่ในกลุ่มคนที่อ่านเขียนไม่ได้ ยังสามารถมาร่วมวาดหรือให้ข้อมูลได้ นอกจากนี้ ภาพมุมสูงของชุมชนที่ปรากฎตรงหน้าคือ มุมมองใหม่ที่คนในชุมชนส่วนใหญ่ไม่เคยคิดถึง ไม่เคยเห็น มันจึงสามารถกระตุ้นความสนใจ และส่งต่อให้เกิดการคุย หรือวิเคราะห์เรื่องราวที่เกี่ยวกับชุมชนของตนเองได้เป็นอย่างดี
